Apo-Zdrowie.pl

Rozpoznać je można, jeśli podczas 2 wizyt u lekarza stwierdzi się ciśnienie skurczowe wyższe od 140 mmHg lub ciśnienie rozkurczowe większe od 90 mmHg. Powinny to być wartości średnie z co najmniej 2 pomiarów w trakcie jednej wizyty. Ważne także są pomiary domowe. Powtarzające się w nich, wyniki ciśnienia powyżej 135/85 mmHg mogą świadczyć o nadciśnieniu tętniczym.

Przyczyny nadciśnienia tętniczego

Zdecydowana większość (ponad 90%) przypadków nadciśnienia tętniczego ma charakter pierwotny, czyli nie występuje na podłożu znanej somatycznej przyczyny, którą dałoby się usunąć interwencją medyczną. Przyjmuje się, że pochodzenie tej postaci nadciśnienia tętniczego jest wieloczynnikowe i nie do końca jasne. Uważa się, że odgrywają w niej rolę czynniki genetyczne i środowiskowe, które zakłócają działanie układów regulujących ciśnienie tętnicze krwi.

Pozostałe przypadki to zaburzenia o charakterze wtórnym, będące skutkiem innych chorób somatycznych, np.: choroby nerek, choroby gruczołów dokrewnych lub naczyń. Jest to najczęstsza postacią nadciśnienia tętniczego u dzieci. Stąd też wykrycie wysokich wartości ciśnienia tętniczego u młodych osób, powinno prowadzić przede wszystkim do wykluczenia innych schorzeń, których objawem może być nadciśnienie.

• zwiń ‹

Regularna aktywność fizyczna sprzyja niższym wartościom ciśnienia tętniczego. Wzrost ciśnienia może być powodowany otyłością (przede wszystkim otyłością brzuszną) oraz stresem psychicznym (związane ze zwiększonym napięciem układu współczulnego, czyli układu walki i ucieczki).

Nadciśnienie tętnicze w rodzinie

Jeżeli obydwoje rodzice chorują na pierwotne nadciśnienie tętnicze, to istnieje większe prawdopodobieństwo, że ich dzieci będą miały nadciśnienie. Utrzymanie prawidłowej wagi ciała, uprawianie sportu, zmniejszenie ilości soli w diecie i ograniczenie picia alkoholu to proste metody zmniejszające prawdopodobieństwo rozwoju nadciśnienia tętniczego. Bardzo często za tzw. "rodzinne" występowanie nadciśnienia tętniczego odpowiedzialne są nawyki żywieniowe i model spędzania wolnego czasu wyniesiony z domu rodzinnego.

• zwiń ‹

• Podane wartości odnoszą się do osób niezażywających leków na nadciśnienie i bez ostrej fazy choroby.
• Jeśli ciśnienia skurczowe i rozkurczowe mieszczą się w różnych kategoriach, należy danej osobie przypisać kategorię wyższą. Na przykład: ciśnienie 160/92 mm Hg należy sklasyfikować jako nadciśnienie tętnicze w stadium 2., a 174/120 mm Hg jako nadciśnienie w stadium 3.
• Izolowane nadciśnienie skurczowe definiuje się jako ciśnienie skurczowe >=140 mm Hg i ciśnienie rozkurczowe <90 mm Hg, i odpowiednio klasyfikuje (np. 170/82 mm Hg klasyfikuje się jako izolowane nadciśnienie skurczowe w stadium 2.).
• Rozpoznanie ustala się na podstawie średniej wartości z co najmniej dwóch pomiarów wykonanych w czasie co najmniej dwóch wizyt, nie licząc pierwszego pomiaru przesiewowego.
• Bardzo niskie ciśnienie również wymaga oceny pod kątem znaczenia klinicznego.

• zwiń ‹

Należy to odróżnić od „nadciśnienia białego fartucha”. Termin ten dotyczy osób z prawidłowym ciśnieniem tętniczym, u których występuje nadciśnienie w powtarzanych pomiarach w gabinecie lekarza. Nasilenie tej reakcji jest odmienne u różnych osób. Każdy z nas inaczej reaguje na stres. W takiej sytuacji wykonuje się najczęściej całodobowy automatyczny pomiar ciśnienia (ABPM – ambulatory blood pressure monitoring), który pozwala wykazać czy nadciśnienie występuje także w sytuacjach poza gabinetem. Jest to istotne ze względu na dalsze postępowanie i podjęcie decyzji o ewentualnym wdrożeniu leczenia. Dlatego też, nie rozpoznaje się nadciśnienia na podstawie pojedynczego pomiaru w gabinecie lekarskim.

• zwiń ‹

• Należy pamiętać, że ciśnienie krwi podlega znacznym wahaniom w ciągu doby. Związane to jest z emocjami, wysiłkiem, odpoczynkiem, spożywaniem posiłków, paleniem tytoniu, piciem alkoholu, bólem, temperaturą czy nawet wypełnieniem pęcherza moczowego. Wiąże się z tym zalecenie by pomiar ciśnienia wykonywać po krótkim odpoczynku, w pozycji siedzącej, nie bezpośrednio po paleniu papierosów, czy piciu kawy. Zaleca się dokonywanie pomiaru zawsze w tej samej pozycji, najlepiej siedzącej.
• Ciśnienie należy mierzyć na rozluźnionej, podpartej ręce. W przypadku ramienia wyprostowanego i niepodpartego ciśnienie rozkurczowe może wzrosnąć nawet o 10%.
• Mankiet ciśnieniomierza, zawsze, bez względu na jego rodzaj, powinien znajdować się na wysokości serca. Opuszczenie ramienia poniżej poziomu serca prowadzi do zawyżenia ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, a uniesienie ramienia powyżej poziomu serca – do zaniżenia tych wartości (wielkość błędu może sięgać nawet 10 mmHg).
• Mankiet ciśnieniomierza powinien być dostatecznie długi, by kilkakrotnie objąć ramię. Prawidłowo powinien on obejmować 2/3 długości ramienia. Zbyt wąski mankiet spowoduje uzyskanie wyższego pomiaru ciśnienia, analogicznie – zbyt szeroki zaniży wynik.
• Najlepiej pomiaru dokonywać zawsze tym samym aparatem, który właściwie będzie odzwierciedlał zmiany naszego ciśnienia tętniczego krwi.
• W przypadku samodzielnie dokonywanego pomiaru ciśnienia, nie można pompować mankietu ręką, na której jest on założony. Praca mięśni może spowodować wzrost ciśnienia skurczowego.
• Osoby przyjmujące leki na nadciśnienie, powinny zanotować godzinę przyjęcia leku oraz czas, w którym zmierzono ciśnienie. Ma to znaczenie dla określenia efektywności zastosowanych leków, oznaczenia czasu ich najsilniejszego działania.

• zwiń ‹

W okresie rozpoznania i początku leczenia z powodu nadciśnienia, pomiar ciśnienia powinno dokonywać się rano i wieczorem, codziennie o tym samych godzinach.

• zwiń ‹

Do badań tych należą:

• Badanie krwi – obejmuje ono morfologię, ocenę poziomu elektrolitów, lipidogram (ocenę stężenia poszczególnych frakcji cholesterolu: LDL, HDL, triglicerydów), ocenę funkcji nerek na podstawie poziomu kreatyniny oraz poziom cukru.
• Badanie moczu.
• EKG – należy ocenić czy istnieją cechy przerostu ścian lewej komory serca, co może być powikłaniem długotrwałego nadciśnienia.
• Badanie radiologiczne klatki piersiowej – pozwala ocenić wielkość serca oraz odchodzących od niego głównych naczyń.
• Echo serca – może zastąpić ocenę radiologiczną wielkości serca i jego pracy.
• Badanie dna oka – wykonuje się je za pomocą oftalmoskopu. Umożliwia to obejrzenie naczyń położonych w obrębie siatkówki i ocenę ewentualnych powikłań w postaci zmian na dnie oka.

• zwiń ‹

Przyjmuje się, że u osób bez dodatkowych współistniejących chorób, docelową wartością ciśnienia powinno być poniżej 140/90 mmHg. Inaczej wygląda to u osób chorujących także na cukrzycę lub z innymi obciążeniami. U nich ten próg wynosi 130/80 mmHg.

• zwiń ‹

• Obniżenie masy ciała, gdy masz nadwagę lub otyłość.
• Podjęcie aktywności fizycznej. Można zacząć od spacerów, marszów, np. po 30 minut dziennie. Należy dopasować ćwiczenia do stanu zdrowia i kondycji fizycznej, z czasem zwiększając ich zakres.
• Stosowanie diety śródziemnomorskiej.
• Spożywanie produktów bez dodatków soli, kofeiny.
• Jeśli palisz – bezwzględnie należy rzucić palenie papierosów.
• Unikać sytuacji stresowych.

Zdarza się, że u niektórych osób zastosowanie tych zasad całkowicie wystarcza do obniżenia ciśnienia do pożądanego poziomu. W takiej sytuacji niewymagane są do leczenia leki hipotensyjne lub wystarczająca okazuje się ich minimalna dawka. Jeśli jednak tak się nie stanie, lekarz rozważy włączenie do leczenia odpowiednich leków.

• zwiń ‹

Główne grupy leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia:

1. Leki moczopędne
   • Mechanizm ich działania polega na zwiększeniu wydalenia wody oraz sodu przez nerki.
   • Jest to zazwyczaj bezpieczna i dobrze tolerowana przez pacjentów grupa leków.
   • Do najczęstszych objawów niepożądanych należy obniżanie poziomu potasu we krwi, co może być groźne dla prawidłowego rytmu serca. Powodują lekkie wzrost stężenia kwasu moczowego, co może być ważne dla osób chorujących na dnę moczanową. Wśród innych działań niepożądanych jest podwyższenie poziomu glukozy we krwi oraz cholesterolu. U mężczyzn mogą pojawić się zaburzenia seksualne.
   • Są to dobre leki przede wszystkim dla osób z chorobami towarzyszącymi: otyłością, niewydolnością serca, upośledzeniem funkcji nerek oraz u osób w wieku podeszłym.
2. Beta-blokery
   • Leki te zmniejszają częstość uderzeń serca oraz siłę jego skurczu. Prowadzi to do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi.
   • Z racji swojego działania, są stosowane przede wszystkim u osób po przebytym zawale serca oraz u pacjentów z niewydolnością serca (zmniejszają „wysiłek” serca).
   • Do działań niepożądanych tych leków należą: nadmierne zwolnienie częstości serca, uczucie zmęczenia oraz spadek wydolności fizycznej. Chorzy mogą skarżyć się też na zaburzenie snu, mężczyźni na zaburzenia potencji.
   • Przerywając ich stosowanie należy pamiętać o tym, że nie wolno ich odstawiać nagle i szybko. Należy to robić stopniowo zmniejszając przyjmowaną dawkę.
3. Blokery kanałów wapniowych (antagoniści wapnia)
   • Leki te blokują przepływ jonów wapnia do komórek mięśniowych ścian naczyń, gdzie są one potrzebne do prawidłowego ich skurczu. Brak tych jonów skutkuje zmniejszeniem napięcia mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych, obniżając w ten sposób ciśnienie tętnicze krwi.
   • Leki te wpływają pozytywnie na istniejący przerost ścian lewej komory serca, będącego często skutkiem długotrwałego nadciśnienia tętniczego. Ich stosowanie może doprowadzić do cofnięcia się tego powikłania.
   • Do działań niepożądanych tych leków należą bóle głowy, zaczerwienie skóry twarzy oraz obrzęk nóg.
4. Inhibitory enzymu konwertazy angiotensyny (inhibitory ACE)
   • Leki te związane są z układem renina-angiotensyna-aldosteron. Hamując działanie enzymu konwertazy, która przekształca reninę w angiotensynę, powodują zablokowanie powstawania angiotensyny i zmniejszenie wpływu jej działania na naczynia oraz serce. Zmniejszenie skurczu naczyń obwodowych powoduje obniżenie ciśnienia.
   • Leki te często są łączone z diuretykami i antagonistami wapnia.
   • Wpływają korzystnie także na niektóre współistniejące choroby: niewydolność serca, choroby nerek czy cukrzycę. Długotrwała terapia tymi lekami może doprowadzić do cofnięcia się przerostu ścian lewej komory serca spowodowanego nadciśnieniem tętniczym.
   • Do najczęstszych objawów ubocznych stosowania tych leków należy przede wszystkim kaszel, zaburzenia smaku, czasem wysypka.
   • Przeciwwskazaniem do ich stosowania jest ciąża i zwężenie obydwu tętnic nerkowych.
5. Blokery receptora angiotensynowego (ARB)
   • Ich działanie polega na blokowaniu receptora dla angiotensyny II. Wywołuje to skutki podobne do tych, wywoływanych przez inhibitory ACE.
   • Ich zaletą jest bardzo mała ilość działań niepożądanych i dobra tolerancja przez pacjentów. Sporadycznie mogą wystąpić bóle i zawroty głowy.
   • Stosowane są przede wszystkim w sytuacjach, gdy niemożliwe jest przyjmowanie inhibitorów ACE lub, gdy trzeba przerwać ich branie z powodu występującego często działania niepożądanego pod postacią uporczywego kaszlu.
   • Przeciwwskazaniem do ich stosowania jest ciąża i zwężenie obydwu tętnic nerkowych.
6. Alfa-blokery
   • Ich działanie polega na rozszerzaniu naczyń krwionośnych, co skutkuje obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi.
   • Mogą one być stosowane u mężczyzn z łagodnym przerostem prostaty, wpływając na poprawę zaburzeń oddawania moczu.
   • Są to leki dobrze tolerowane przez pacjentów. Do najczęstszych działań niepożądanych można zaliczyć bóle głowy, senność, zmęczenie.

Szczególnie ważne w terapii nadciśnienia tętniczego jest to, by pamiętać o regularnym przyjmowaniu leków oraz nieprzerywaniu ich stosowania bez konsultowania się z lekarzem. Nadciśnienie tętnicze jest chorobą przewlekła, tak więc jego leczenie często trwa do końca życia, a przyjmowane leki zapewniają prawidłowe wartości ciśnienia.

• zwiń ‹

Dzięki uprawianiu wspomnianych dyscyplin wytrzymałościowych ćwiczący poci się – tracąc sól i wodę. Utrata wody i soli zmniejsza ilość krążącej krwi i tym samym obniża ciśnienie. Dzięki długotrwałemu treningowi tłumiona jest wysoka reaktywność układu adrenergicznego, którego pobudzanie (np. emocjami) powoduje silne kurczenie się tętnic i zwiększa ciśnienie krwi. Wysiłek fizyczny wspiera też szereg innych mechanizmów fizjologicznych obniżających ciśnienie tętnicze. Np., w dalszej perspektywie czasowej, ciśnienie może się obniżyć dzięki redukcji masy ciała.

Jest też jednak grupa sportów, która są przeciwwskazane dla osób chorych na nadciśnienie tętnicze. Są to dyscypliny, w których występuje bardzo duże, statyczne obciążenie mięśni, np. podnoszenie ciężarów, ćwiczenia na siłowni (kulturystyka), zapasy, gimnastyka na przyrządach itp. Jak też te, w których występuje silna rywalizacja i presja na niekontrolowany wysiłek.

Codzienny wysiłek fizyczny, pod postacią np. spacerów i marszów przynajmniej 30 minut dziennie wiąże się z obniżeniem ciśnienia o 4-9 mmHg.

• zwiń ‹

Jeśli nie można obyć się bez soli, warto zamienić ją na mniej szkodliwą sól sodowo-potasową, którą można nabyć w aptece.

Średnie spożycie soli w diecie, wynosi w Polsce 12-16 g/dobę. Ograniczenie jej spożywania do wartości poniżej 6 g na dzień wiąże się ze spadkiem ciśnienia o 2-8 mmHg.

• zwiń ‹

Dieta śródziemnomorska opiera się na kilku założeniach:

• Umiarkowane spożycie alkoholu.
• Duże spożycie owoców i warzyw.
• Częste spożywanie produktów zbożowych.
• Wysoki stosunek jednonienasyconych do nasyconych kwasów tłuszczowych.
• Ograniczone spożycie mięs i produktów mięsnych.
• Umiarkowane spożycie nabiału.

W praktyce, dobrze dietę tę obrazuje tzw. piramida żywieniowa Willeta. Na jej podstawie znajdują się pełnoziarniste produkty zbożowe, wyżej – owoce i warzywa, nabiał. Produkty te powinno się spożywać codziennie. Kilka razy w tygodniu zaleca się spożywanie ryb, drobiu, orzechów. Jeszcze rzadziej, 1-3 razy w tygodniu, w diecie powinny znaleźć się jajka, słodycze, ziemniaki. Tylko kilka razy w miesiącu zaleca się spożywanie czerwonego mięsa. Ważne jest także picie dużych ilości wody (przynajmniej 1,5 l na dobę).

Dużą wagę w obniżaniu ciśnienia tętniczego przypisuje się spożywaniu kwasów tłuszczowych omega-3, zawartych w olejach rybnych.

Umiarkowane spożycie alkoholu także wiąże się z obniżonym poziomem ciśnienia. Zalecana dawka mieści się w granicach 100-200 ml. Warto pamiętać, że większe jego ilości łatwo mogą doprowadzić do wzrostu ciśnienia. Małe dawki czerwonego wina, dzięki zawartym w nim przeciwutleniaczom, poprawiają gospodarkę lipidową oraz funkcjonowanie nabłonka naczyniowego, co pozytywnie wpływa na redukcję ryzyka choroby niedokrwiennej serca.

Przestrzeganie diety śródziemnomorskiej wiąże się z obniżeniem ciśnienia tętniczego o 8-14 mmHg.

• zwiń ‹

• Choroba niedokrwienna serca oraz zwiększone ryzyko zawału mięśnia serca i rozwój miażdżycy naczyń obwodowych.
• Pojawienie się zaburzeń rytmu serca, w tym, najczęściej, migotania przedsionków.
• Przerost mięśnia sercowego prowadzący do powiększenia serca, a następnie jego niewydolności.
• Udar niedokrwienny mózgu lub udar krwotoczny mózgu.
• Niewydolność nerek.
• Pogorszenie ostrości wzroku.
• Ryzyko rozwoju tętniaka dużych naczyń, w tym tętniaka aorty lub tętnic mózgowych.

• zwiń ‹